Door Xavier Everaert, Politiek Secretaris JongLibertairen

Op 09 oktober herdenken wij de moord op Ernesto “Ché” Guevara, ontegensprekelijk de bekendste naoorlogse marxistische revolutionair, dit jaar alweer 44 jaren geleden. Op die zonnige Boliviaanse herfstdag in 1967 sneuvelde een moegestreden idealist, maar werd een martelaar geboren. De gedesillusioneerde guerrillero veranderde plotsklaps in hét symbool van een ontketende jeugd. De personificatie van een romantische strijd voor revolutionaire idealen. De nieuwe wind van goedgelovig enthousiasme die door het Westen waaide, had plots een gezicht gekregen.

 "Ché is dead. Get over it! Of hoe een symbool een ideologie verrotte" http://bit.ly/nWEjL0 # Discussier met @JongLibertairen via #cheisdead!

We zien ze elke dag. De zelfverzekerde adolescenten aan onze Vlaamse universiteiten en hogescholen met hun “merChéndise”. Voornamelijk t-shirts, hier en daar een trendy heuptas of een hip accessoire. De kans is groot dat deze koopwaar ergens in een sweatshop in Zuidoost-Azië door onderbetaalde kindslaven worden vervaardigd. “Het ware gezicht van het kapitalisme” zou El Ché het zelf noemen. Maar daar liggen de sociaaldemocratische jongeren uiteraard niet wakker van.  Noch van de bloedige manier waarop Ché en de zijnen het militaire regime van Batista verdreef, noch van de belabberde toestand waarin Cuba zich nu bevindt, noch van het racisme vanwege het regime tegen de Afro-Cubaanse meerderheid[1]. Neen, de Ché in ons straatbeeld is niet de marxistische revolutionair, maar het symbool van een naïeve jeugd die goochelt met termen als “revolutie” en “solidariteit” en daar naar een believen een passende definitie op kleeft. Ché als voornaamste slachtoffer van het postmodernisme.Voor zowel het Cubaans socialisme, als het internationale marxisme en de marxistische strijd in Europa was de mythevorming rond de persoon van El Ché een zegen én een vloek. Voor de Westerse intellectuele adolescenten van de voorbije vier decennia verpersoonlijkte Ché het romantisch idealisme en de onversaagde strijdlust van de marxistische avant-garde ten westen van het IJzeren Gordijn. Zijn martelaarschap groeide uit tot een enorme wervende kracht voor de proletarische strijd tegen de uitbuiters die nooit werd geëvenaard door welk kapitalistisch propagandamiddel dan ook. Ché had een onmiskenbaar aandeel in de marxistische verovering van de harten van de Westerse jeugd en in de media-aandacht die het Cubaanse marxistische project de voorbije decennia mocht genieten. Maar wat houdt het symbool Ché Guevara in het postmoderne nu, na bijna een halve eeuw recuperatie, nog werkelijk in?

De reden van Ché’s populariteit bij de linkerzijde ten westen van het IJzeren Gordijn moet gezocht worden medio jaren ’60, bij zijn laatste grote publieke vertoning. In de jaren ’50 en ’60 ontvluchtten heel wat Oost-Europeanen het marxisme. Sinds de Hongaarse Opstand van 1956 en de bloedige manier waarop die werd neergeslagen werd het steeds moeilijker voor westerse marxisten om de Sovjet-Unie en het Russische proletarische project te verdedigen. Een klein decennium later zorgde Ché voor een nieuwe boost van marxistisch zelfvertrouwen. Op 25 februari 1965 hield hij namelijk zijn bekende “derde wereld”-speech in Algiers, waar hij de Sovjet-Unie en China ervan beschuldigde kapitalistische principes te hanteren in hun relaties met ontwikkelingslanden. Ché’s kritiek op de communistische “gevestigde orde” kwam als een godsgeschenk en hij groeide dan ook uit tot het symbool van een “menselijk, westers marxisme”. Ook al voelde Castro zich toen verplicht om Ché op een zijspoor te zetten, voor het westerse oog was Cuba plots het eerste en voorlopig enige “geslaagde” marxistische project. Maar was dat wel zo?

Onder het militaire bewind van Batista, dat door de Verenigde Staten werd gesteund, was Cuba één van de gezondste landen in Amerika, niet ver achter de Verenigde Staten en Canada. Wat betreft de levensverwachting, kindersterfte[2] en aantal artsen per duizend inwoners scoorde Cuba zelfs beter dan het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Nederland. In Zuid-Amerika moest het toen enkel Uruguay en Argentinië voor zich dulden[3]. De tegenstellingen tussen Havana en het platteland waren echter verbijsterend. Slechts 8% van de plattelandsbevolking zou toegang gehad hebben tot gezondheidszorg[4]. Na de revolutie kwam de Cubaanse gezondheid in verval[5]. Dit was voornamelijk het gevolg van de massale exodus van de Cubaanse middenklasse – waaronder zo goed als alle dokters – naar de Verenigde Staten. In 1960 waren er slechts 3000 artsen en 16 professoren aan de Universiteit van Havana meer, veel te weinig voor een bevolking die zienderogen zieker werd[6]. Tot eind jaren 1990 slaagde de Cubaanse regering er niet in om via centrale planning epidemieën als polio, rubella, tuberculose, hepatitis en de mazelen een halt toe te roepen. Dat lukte pas rond de eeuwwisseling, dankzij de kapitalistische landen die massaal vaccins en dokters naar Cuba stuurden[7]. Bovendien leidde de ineenstorting van de Sovjet-Unie begin jaren ’90 tot een hongersnood in Cuba. De Sovjet-Unie was de enige afnemer van Cuba’s belangrijkste exportindustrie, de suiker. Toen die in elkaar stortte, stortte ook de Cubaanse suikerindustrie in elkaar, waardoor duizenden boeren hun baan verloren en Cuba noodgedwongen China om nieuwe kredieten vragen, die hen onder woekerinteresten werden toegekend[8]. Om enigszins inkomsten te generen investeerde de Cubaanse overheid in plastische chirurgieklinieken die mikten op rijke westerlingen.

Vandaag is Cuba een puinhoop. Zowel economisch als sociaal. Het eiland heeft te kampen met een grote aids-epidemie, racisme en seksisme zijn er dagelijkse kost en de centrale planning stort als een kaartenhuisje in elkaar. In het casinokapitalistische Florida wonen meer Cubanen dan op Cuba zelf. Onlangs besliste het regime in Havana om de verkoop van wagens te versoepelen, waardoor privébezit nu – zij het streng gereglementeerd – wordt toegelaten. Voor wie meent dat de Amerikaanse klassiekers uit het Cubaanse straatbeeld zullen verdwijnen, geen nood. Het merendeel van de Cubanen verdient niet meer dan omgerekend 15 euro per maand, zodat enkel de marxistische centrale planners zich kunnen verheugen aan de pleziertjes van de vrije markt. Het regime heeft nog enkele ingrijpende liberaliseringen aangekondigd om de verdere leegloop van Cuba een halt toe te roepen. Cubanen mogen kamers verhuren en de opbrengst daarvan delen met de overheid, een aantal bedrijven zijn geprivatiseerd en mensen mogen binnenkort effectief andere mensen “in dienst nemen”. Een enorme “revolutie”, voor het kleine eiland. Tegen eind 2011 belooft het regime om de aan- en verkoop van vastgoed te legaliseren. Als kers op de taart werd besloten om het befaamde Ministerie van Suiker op te doeken. De productie van suikerriet is de voorbije jaren ingestort. De buitenlandse vraag is onbestaande en de binnenlandse vraag slinkt zienderogen, aangezien het eiland pijlsnel ontvolkt. Pesticiden, geïmporteerd uit de Sovjet-Unie, hebben het land onvruchtbaar gemaakt waardoor nog maar weinig suiker op de suikervelden groeit. Meer dan een halve eeuw centrale planning heeft Cuba volledig ten gronde gericht. Het marxistische paradijs kwijnt langzaam maar zeker weg. Het enige wat zal overblijven is de revolutionair Ché. Een hopeloze romanticus die steeds op zoek was naar zichzelf en naar het “ware” proletariaat. Cuba spuwde hem uit, Congo verliet hij gedesillusioneerd en in Bolivië vond hij de heldendood.

Het voordeel van het symbool Ché is dat elke energieke, jonge intellectueel die de trivialiteit van zijn puberteit inruilt voor de grote dromen en verwachtingen van zijn adolescentie, zijn eigen invulling kan geven aan het gegroeide ideaalbeeld van Ché. Maar wie de ogen opent ziet een zoveelste symbool van de consumptiemaatschappij, broederlijk naast de logo’s van McDonald’s en Coca-Cola. De personencultus van Ché is dus niks meer dan een overwinning van het consumentisme op het revolutionair idealisme van de marxistische strijd. En elke Ché in het straatbeeld bevestigt dit keer op keer.